Teknolo氣.com

Google’ın öncülüğünde yayılmayı sürdüren Android, GNU/Linux‘un gücünü cep telefonlarına taşımaya başlayalı uzunca bir zaman oldu. GNU/Linux kavramı, elbette adının geçtiği her mecrayı açık kaynaklı ve tercihen özgür yazılımla tanıştırıyor; özgürlüğün sınırının olmadığını kanıtlarcasına bağımsız topluluklar her geçen gün size daha fazla özgürlük sunuyor. Siz cep telefonunuzda hâlâ üreticinin size uygun gördüğü işletim sistemini mi kullanıyorsunuz?

Teknolojiyi eskisi kadar yakından takip etmediğimi düşünebilirsiniz; bu doğru. Zira artık gündelik işim bilişim muhabirliği değil ve bu da bana sadece ilgili kısımlarını yakından takip etme, geri kalanını ise fazla kurcalamama lüksü veriyor. Gerçi gündelik işi muhabirlik olmasına rağmen her konuyu yarım yamalak anlayıp mümkün olduğu kadar yüzeysel veren insanların bolca bulunduğu bir sektörde bu duruma alışkın bile olabilirsiniz.

Yakından takip etmiyorum ama hâlâ, eski işimden ötürü tanıyan insanların sorularına cevap vermeye çalışan birisi olarak çok da fazla kopamıyorum. Bazı konularda da sadece okuyarak bilgi sahibi olmak mümkün değil, ürün ve teknolojileri bilfiil kurcalamak gerekiyor. Bu sebeple son Nokia telefonumun ardından (5800XM) kendime Android kullanan bir telefon edindim. Açıkçası gidip hakkını vererek kullanmayacağı bir şeye görüsüzce para saçmak yerine elindekini en iyi şekilde kullanabilmenin yeğ tutulduğu bir kültürden geldiğim için basit, giriş seviyesi bir telefon bakıyordum. Sonrasında ise fiyat avantajı nedeniyle operatör destekli bir HTC Wildfire S edindim.

HTC Wildfire S

HTC’nin ufak tefek ürünlerinden birisi olan Wildfire S (kod adı Marvel) gömlek cebine sığabilecek kadar küçük bir telefon. Ekran çözünürlüğü evvelki Wildfire’a göre artmış da olsa 5800XM’in yanında piksek yoğunluğu konusunda da sınıfta kalıyor (5800XM 360×640/9:16 ve Marvel 320×480/2:3). İçindeki işlemci de güncel Snapdragon serisinden sayılabilecek 600 MHz‘lik olan model. Nedense firmalar küçük telefona yavaş işlemci koymayı çok seviyor. 512 MB RAM (yeterli diyebilirim, hiç tükenmedi) ve 512 MB depolama alanı olan üründe ROM’dan geriye kalan kısım 150 MB (her türlü hayır duamı!?! burada aldınız sayın HTC). Elbette bu alan, varsayılan ROM’la gelen ve kaldıramadığınız yazılımların tecavüzüyle daha da azalıyor.

HTC’nin eğlenceli arayüzü ve kendi uygulamaları arasında kapanamayan servislerle birlikte, kullanılamayacak derecede tamamen çöplüğe dönmüş bir ürün aldığınızı söylemeliyim. Her şey yavaş, birkaç yazılımdan sonra hafıza kartına geçiş zorunlu oluyor. Ayrıca, elbette, Android’in bir açık kaynak ve neredeyse tamamen bir özgür yazılım projesi olmasıyla ilgili tüm ilişki kesilmiş durumda. Birçok düşük seviye yazılımı kuramıyorsunuz (mesela benim durumumda OpenVPN istemcisi).

Kısaca, bu seviyedeki Android işletim sistemli telefonların çoğu tek başlarına çöpten başka bir şey değil; başka işletim sistemi yüklemeyecekseniz paranıza yazık.

Root ve ardından yeni bir sistem

Öncelikle telefonun başlatma yükleyicisindeki kilidi kaldırtmam gerekiyordu zira bu telefon HTC’nin zekâ ürünü bir uygulaması olan ön yükleyici güvenliği etkin şekilde satılan telefonlardan biriydi (S-ON dediğimiz durum; S-OFF yapmanız veya yaptırmanız lazım). Bu işlemi 30 TL karşılığında Doğubank iş hanında yaptırdım; üzerine yine kendi işletim sistemi vardı ama artık ön yükleyiciyi değiştirip üstün kullanıcı (superuser) kipini açabilecektim. Açıkçası değiştirdikten sonra içinde sabit gelen yazılımları bir şekilde kaldırmakla bir yere varamayacağımı fark ettim ve yeni bir işletim sistemi aramaya giriştim.

Cyanogen Mod’un kilit ekranlarından birisi.

Açıkçası teknolojide yeni sözcüğü her koşulda daha iyi anlamına gelmiyor. Erken kalkan yol alır kuralı genellikle doğru yapılmış hamlelerin ödüllendirildiği erken geçiş (early adaptation) ortamlarında iyi bir şey de olsa sıra dışı çözümler üretilmesi gereken durumlarda engelleyici olabiliyor. En popüler Android dağıtımlarından birisi olan Cyanogen Mod’la uğraşan ekip yeni Android sürümü olan Ice Cream Sandwich ile uğraşmaya başlamış da olsa örneğin bendeki Wildfire S ve nispeten yeni birçok diğer telefonla ilgili hiçbir çalışma yapmıyordu (yeni telefonun zararları ). Neyse ki Alquez mahlaslı Leh bir geliştirici, ben keşfettiğim sırada en yeni Cyanogen Mod’u Wildfire S’e uydurmuş, kullanmaya başlamamın ikinci veya üçüncü haftasında ise hafızayı tamamen silmeden çalışan bir güncellemeyle WiFi-3G geçişindeki sorunu ve kameranın flaşla kullanıldığında oluşan çökme meselesini gidermişti.

İşin iyi yanı…

Özgür yazılım güzel bir şey, neredeyse her zaman ücretsiz olmasını geçtim anladığınız ölçüde sağladığı sınırsız özgürlüklerden faydalanarak tamamen kendi kullanımınıza uygun hâle getirebilmeniz inanılmaz bir imkan. Üreticisinin sağladığı işletim sistemiyle tam bir çöp olan Wildfire S şu an tıkır tıkır işliyor, istediğim yazılımları çalıştırmasının yanı sıra istemediklerimi de çalıştırmıyor. Yerleşik 150 MB büyüklüğündeki olan kullanıcıya ayrılmış hafızayı çok daha verimli kullanabiliyorum ve benim için önemli bir özellik olan ve üstün kullanıcı (super user) yetkisi olmadan çalışmayan (dolayısıyla üreticiden geldiği haliyle belki de hiçbir cihazda çalışmayan) Open VPN’i çalıştırabiliyorum.

Basit bir ikon paketiyle karamsar bir telefonunuz olabilir.

Telif hakları ve benzeri sorunlar nedeniyle Cyanogen Mod ile Google uygulamaları bile gelmiyor; isterseniz bunları daha sonra kendiniz de kurabilirsiniz. İşlem çok basit ve açıkçası istemediği uygulamayı kurmamayı tercih edecek kadar ilgili ve bilgili kişilerin bu işle uğraşacağını düşündüğümüzde bu kötü değil iyi bir yön olarak düşünülebilir.

Özet geçecek olursam…

Nispeten ucuz Android’li telefonlarla pahalıları arasındaki fark ne derseniz size hemen birkaç madde sayabilirim. Öncelikle ucuz modeller genellikle daha minik, daha taşınabilir. Bununla birlikte içlerinde kesinlikle daha yavaş işlemciler ve düşük çözünürlüklü ekranlar barındırıyorlar. Piller de haliyle daha küçük ama büyüklerle aralarında pil ömrü olarak pek fark yok zira hızlı işlemci ve dev gibi ekranlar daha fazla enerji harcıyor.

Telefonumun son hâli. Üreticiden gelen
ROM’dan her zaman daha güncel.

Bunlar makul farklar. Bir de makul olmayan bir fark var ki insanlara özellikle kötü bir ucuz Android işletim sistemli telefon deneyimi yaşatıp ya pahalısını aldırmak veya iyice hayattan soğutmak için yapılan bir şey (gerçek sebebini bilen varsa anlatsın, dinliyorum): Düşük dahili hafıza. Elbette yazılımları microSD kartlara da kurabiliyoruz fakat bu uygulamanın çıkartılabilir ortam kullanmadan da yazılımları yerleşik hafızada tutmayı engellemek ve bu yolla, özellikle de fabrika çıkışı işletim sistemi kullanan insanların her yazılımı karta atamadıklarını göz önünde bulundurarak konuşuyorum, depolama alanı yüzünden kullanıcılara kan kusturmak dışında neye yaradığını bilemiyorum. Koyun 1-2 GB yerleşik hafıza, farkı neyse verelim. Belki o zaman telefonlar daha az root’lama işlemine tabi tutulur. Kim bilir?

氣

Son zamanların en gözde konusu olan bulut bilgi işlem her ne kadar “dosyalarıma her yerden erişiyorum” kısmında takılıp kalmış gibi görünse de yakın vakitte, internet altyapısı izin verirse, daha farklı hizmetlerin kiralanabilmesini kolaylaştıracak. Önündeki engeller, kafada kalan sorulara verilebilecek birkaç cevabı özetleyeyim.

Bulut bilgi işlem konusu her ne kadar yeni gündeme oturmuş olsa da en ilkel uygulaması olarak “e-postalarımızın internet üzerinde durması” kavramıyla, farklı bir isimle hayatımıza girmiş bir şey. Elbette o zamanki adı, özellikle veri depolama alanının sadece e-posta ile ilişkilendirilmesi sebebiyle, internet tabanlı e-posta olarak anılmış, “bilgisayara indirilebileni yok mu bunun?” soruları arasında hakir görülmüştü. Tabii şimdi geldiğimiz nokta her şeyi tarayıcı vasıtasıyla halletmek ve gerekirse bulutta duran bilginin bir kısmını (bakınız: Offline Gmail) bilgisayarda tutabilmek. Hatta mümkünse her türlü yazılı belgeleri, fotoğrafları istediğimiz kişilerle istediğimiz ölçüde paylaşabileceğimiz ve yetki atamaları yapabileceğimiz biçimde internet üzerinde tutmak sağlam bir akım (kaç amper, ölçemedim ama) olarak kabul ediliyor.

Sığlık ve derinlik

Elbette herkes anlasın diye bulut bilgi işlem olduğundan daha sığ örneklerle açıklanabiliyor. E-postaların, fotoğrafların ve diğer belgelerin her zaman erişim için internette bir yerlerde durması, şirket ağının dışarıya açılması, ayrıntılı yetkilendirmeler, cep bilgisayarlarının dizüstü bilgisayar açmadan büyük oranda iş hayatını devam ettirtebilecek niteliğe ulaşabilmesi… Daha çok örnek sayılabilir. Elbette tek bir erişim aygıtına (evdeki bilgisayar,  telefon v.b.) bağlı kalmama çok güzel bir özellik velâkin daha fazlası verilebilirken bu kadarla yetinmek neden?

Bulut bilgi işlem teknolojisi kullanıcıların bilgi işlem maliyetlerini farklı alanlara daha verimli şekilde kaydırma imkânı sunuyor. Örneğin size belirli bir miktarda performans sağlayacak bir donanım sisteminiz var; tamam çok güzel. Ya yükseltme yapmanız gerekirse ne olacak? Eskisini at, yenisini al… Çok mantıklı gelmiyor. Ne demeye çalışıyorum, açıklayayım.

Satın alma, kirala

Bulut bilgi işlem, kullanıcılara işlem gücü de sağlayabilecek bir teknolojik ilerleme anlamına geliyor. Örneğin, basite indirgeyeyim, işiniz video işleme olsun. Standart PAL çözünürlüğündeki videoları işlemeye yetecek kadar bir performansa sahipsiniz. Peki acımasız Full HD videolarla uğraşmaya başladığınızda ne yapacaksınız? Elbette size yardımcı olabilecek daha fazla işlem gücü kiralayacaksınız. Bütün işinizi özel bir işletim sistemi ve ağ iletişimiyle uzakta, hiç görmediğiniz bir yerde, istedikleri kadar gürültü çıkartıp elektrik faturası kabartan ama sizin asla haberiniz olmadığı dev bir sunucu çiftliğine yaptırdığınızı ve önünüzde ise basit bir kutu, bir monitör ve giriş aygıtları olduğunu düşünsenize… Hayal gibi ama bir sonraki işletim sistemi devrimi bundan başka bir şey değil.

Güvenlik ve pimpiriklilik

Şu hizmet satın alma ve dosyaların bulutta durması gibi kavramlarla birlikte gelen güvenlik sorusu da birçok kişinin aklına düşmüştür. Elbette teknolojinin ilerlemesinde önemli bir kilometre taşı olan bulut kavramı birçok kullanıcının gönüllü olarak elindeki bilgiyi üçüncü şahısların denetimindeki sunuculara göndermesini öngörüyor. Özel hayatın gizliliği konusunda “ulan her yerde kamera var, helâda bile takip edecekler” şüphesiyle yaşayan insanların iş sayısal bilgiye geldiğinde bu kısmı görmezden gelmesi garip. En azından giriş seviyesi bir şüphecilikle ara sıra da olsa mırın kırın etmelerini beklerim. Elbette, güvenliğini sonuna kadar sağlayabilecekse, kişilerin kendi sunucularını kurup yönetmesi ve üzerinde çeşitli hizmetler çalıştırabilmesi güzel olacaktır. Bununla uğraşamazsanız Google’a her şeyinizi teslim etmekten imtina etmek anlamsız. Verin gitsin. Size böyle diyorum ama ben kendi adıma kendi sunucumu yönetmeyi deneyebilirim.

Firmalar boyutunda ise kendi oluşturdukları özel ağ ve sunucular üzerinden çalışan uygulamaların güvenliğini sağlama kısmı ağırlık kazanıyor. Her ne kadar kullanıcı tarafında firma tarafından uygulanacak üst düzey şifreleme algoritması birçok sorunu bertaraf edecek gibi görünüyorsa da verilerin ulaştığı noktada (kişisel bilgisayar, tablet, telefon, neyse ondan) başka sorunlar ortaya çıkması muhtemel. Elbette dizüstü bilgisayarını tren garında unutan MI:6 ajanlarından biraz daha dikkatli olmak ve disk şifreleme konusuna birazcık da olsa önem vermek her şeyi çözebilecek güce sahip.

Madem buraya kadar geldik, yazıyı sazlı sözlü bitirelim. Konuyla ne kadar ilgili olduğuna siz karar verin. In Flames‘ten gelsin: Cloud Connected.

氣

Şu sıralarda herhangi bir vekil sunucu kullanmadan, sadece farklı DNS kullanarak YouTube’a erişebiliyorum. Bu durum hem TTNet kullanılan iş yerimde hem de 3G hizmeti aldığım Vodafone üzerinden hem de az önce denettiğim bir arkadaşımın hizmet sağlayıcısı üzerinden sınandı. Sonuç: görünüşe göre YouTube için IP engellemesi şu an için mevcut değil.

Belki de durum geçicidir; fakat gün boyu YouTube’a farklı hizmet sağlayıcılarla erişilebildiğini görmüş olduk. Bakalım bu durum ne kadar daha devam edecek ve resmî bir açıklama gelecek mi?

氣

Memleketimizde internet ve sansür konusu çok ileri gitmiş durumda. Geçen yüzyıldan kalma yasalarla interneti değil interneti kullanan herkesi cezalandırıyoruz.

Bu rezilliğin son perdesi Google’a ait bazı IP bloklarının engellenmesiyle meydana geldi. Şu sıralarda oraya buraya erişemiyorsanız, Google Analytics’e erişemediği için siteler yüklenemiyorsa sebebi sansürden başka bir şey değil.

Aşağıda bir internet sağlayıcısının kullanıcılarına gönderdiği bildirim bulunuyor. Elbette bu bildirimde suçlu bu hizmet sağlayıcı değil, bu kararlara imza atanlar. Metni değiştirmiyorum, ismi silmiyorum. Benzer bilgilendirmeyi birçok hizmet sağlayıcı abonelerine yapacaktır diye düşünüyorum.

Bilgilendirme metni

Değerli Müşterimiz,

3 Haziran 2010 tarihinde Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı’ndan firmamıza iletilen karar sebebi ile Google’a ait bazı IP’lere hukuksal nedenlerden dolayı erişim engellenecektir. Erişimi engellenen IP’ler dolayısıyla, Google’in bazı uygulamalarına erişememe ya da yavaşlık yaşanması beklenmektedir.

Bu engellemenin muhtemel etkileri içerisinde;

-  Google web sitesine erişimde sorun yaşanması,
-  Reklam vb. analiz verisi için web sitelerinde Google analytics, Google maps gibi Google uygulamalarını kullanan portal veya web sitelerinde erişimlerin yavaşlaması,
-  Google Toolbar yüklü bilgisayarlarda bazı sitelere yavaş erişme,
-  Web siteleri dahilinde “google search” kullanan alan adlarına erişimde yavaşlama,
-  Firmanıza ait Google uygulamalarıyla entegre ya da Google Search’ a dayalı bir takım uygulamalarınızın bu erişim kısıtlamasından etkilenmesi, söz konusu olabilecektir.

BiRi adsl’in internet erişim performasından bağımsız şekilde, yaşanacak olası erişememe ve yavaşlık probleminden minimum ölçüde etkilenmeniz için konuyu bilginize sunarız.

Saygılarımızla,
BiRi

氣